Trbušna aorta i njezini ogranci

Opstrukcija (suženje ili začepljenje) trbušne aorte i njezinih većih ogranaka može nastati naglo ili postupno. Nagla, potpuna opstrukcija obično je posljedica ugruška koji je doplovio krvnom strujom i začepio arteriju (embolija) ili ugruška stvorenog u suženoj arteriji (tromboza), ili je posljedica cijepanja arterijske stijenke (aortna disekcija). Opstrukcija koja se razvija postupno obično je posljedica ateroskleroze. Rjeđe je to posljedica nenormalnog rasta mišićnog sloja u arteriji ili pritiska neke tvorbe izvana na arterijsku stijenku, kao što je na primjer tumor.

Simptomi

Nagla i potpuna okluzija mezenterične arterije, velikog ogranka trbušne aorte koji opskrbljuje veliki dio crijeva, predstavlja hitno medicinsko stanje. Pacijent s takovom opstrukcijom postaje ozbiljno bolestan i ima žestoke bolove u trbuhu. Na početku se obično javljaju naglo povraćanje i nagli nagon na stolicu. Premda pri pregledu trbuh može biti mekan, ipak pipanje trbušne stijenke može izazvati bolnu osjetljivosti i širenje bolova. Slušanjem stetoskopom liječnik čuje manje crijevnih zvukova (slaba crijevna peristaltika) nego je to normalno u trbuhu. U kasnijem stadiju više se ne čuju zvukovi u trbuhu. Može se pojaviti krv u stolici, što se najprije može otkriti samo pomoću laborijskih testova. Kasnije stolica može izgledati krvava. Krvni tlak pada i bolesnik upada u šok, a u crijevima se razvija gangrena.

Postupno sužavanje gornje mezenterične arterije tipično uzrokuje bol 30 do 60 minuta nakon jela, jer probava hrane zahtijeva više krvi u crijevu. Bol je jednakomjerna, snažna i obično se javlja oko pupka. Ta bol izaziva u bolesniku otpor prema jelu, te bolesnik može značajno izgubiti na težini. Budući da je smanjen dotok krvi, hrana se slabije apsorbira u krvni optok što dodatno utječe na gubitak težine.

Ukoliko se ugrušak zaustavi u jednoj od bubrežnih arterija, ograncima aorte koji opskrbljuju bubrege, može se javiti nagla bol na lijevoj ili desnoj strani slabina, a u mokraći se može pojaviti krv. Postupna opstrukcija arterija jednog ili oba bubrega obično je posljedica ateroskeroze i može izazvati visoki krvni tlak (renovaskularna hipertenzija); smatra se uzrokom 5% svih hipertenzija.

Stanje kada je zaustavljen dotok krvi u crijeva

Gornja mezenterična arterija (arterija trbušne opne) opskrbljuje krvlju veliki dio crijeva. Kada dođe do začepljenja te arterije cijevo počinje odumirati.

MSD medicinski priručnik za pacijente

Ukoliko dođe do nagle opstrukcije donjeg dijela aorte na mjestu gdje se aorta grana na dva ogranka koji odlazeći iz zdjelice opskrbljuju noge krvlju (ilijačne arterije), tada obje noge naglo postanu bolne, blijede i hladne. Na nogama se ne može napipati puls.

Ukoliko se suženje u donjem dijelu aorte ili u kojoj od ilijačnih arterija razvija postupno, osoba može za vrijeme hodanja osjetiti mišićni zamor ili bolove u stražnjici, natkoljenicama ili potkoljenicama. U muškaraca se često javlja impotencija kad je sužen donji dio aorte ili obje ilijačne arterije. Ukoliko se suženje javlja u arteriji koja počinje u preponama i širi se dolje prema nozi i koljenu (femoralna arterija), bolesnik obično osjeća bolove u potkoljenicama za vrijeme hodanja (intermitentne kaludikacije), a puls mu se slabije pipa ispod mjesta opstrukcije.

Arterije nogu

MSD medicinski priručnik za pacijente

Liječenje

Hoće li bolesnik preživjeti naglu opstrukciju gornje mezenterične arterije i hoće li crijevo biti spašeno ovisi o brzini kojom se ponovno uspostavi krvni protok. Kako bi se što više dobilo na vremenu liječnik treba poslati bolesnika na hitni kirurški zahvat čak i bez rendgenskog snimanja. Ukoliko je začepljena gornja mezenterična arterija, kako sumnja liječnik, samo hitni kirurški zahvat može uspostaviti protok krvi dovoljno brzo da spasi bolesnikov život.

U slučaju postupne opstrukcije krvnog toka u crijevima nitroglicerin može smanjiti bolove u trbuhu, ali samo se kirurškim putem može riješiti opstrukcija. Liječnici rabe ultrazvuk s Dopplerom i angiografiju da bi utvrdili koliko je opstrukcija proširena i je li potrebna operacija.

Krvni ugrušci u arterijama jetre i slezene (ogranci koji opskrbljuju krvlju jetru i slezenu) općenito nisu opasni kao oni koji ometaju protok krvi u crijeva. Čak i kad opstrukcija uzrokuje oštećenje dijela jetre ili slezene, rijetko je potrebna kirurška intervencija za rješavanje toga problema.

Rano kirurško odstranjenje ugruška iz bubrežne arterije može uspostaviti bubrežnu funkciju. Pri postupnoj opstrukciji bubrežne arterije liječnici katkada primjenjuju angioplastiku (postupak pri kojem se uvede balon u bubrežnu arteriju i napuhavanjem balona pokušava riješiti opstrukcija). Ipak, te bolesnike treba u mnogim slučajevima podvrći kirurškom zahvatu radi otklanjanja suženja ili radi premoštenja začepljene arterije.

Hitan kirurški zahvat može riješiti naglu opstrukciju nastalu u donjem dijelu aorte, na mjestu grananja na dva ogranka koji krvlju opskrbljuju noge. Katkada liječnici mogu trombolitičkom terapijom (npr. uštrcavanjem urokinaze) otopiti ugrušak, ali čini se da je kirurško liječenje učinkovitije.