Paroksizmalna noćna hemoglobinurija

Paroksizmalna noćna hemoglobinurija je rijetka bolest obilježena intravaskularnom hemolizom i hemoglobinurijom koja se pogoršava u snu. Često je prate leukopenija, trombocitopenija i epizodne krize. Dijagnoza se postavlja protočnom citometrijom, mada je pouzdan i test kisele hemolize. Liječenje je simptomatsko.

Paroksizmalna noćna hemoglobinurija (PNH) se većinom javlja u 20–30–godišnjih muškaraca, ali je opisana u oba spola i u svakom uzrastu. To je stečena genetska mutacija s membranskim defektom matičnih stanica i njihovih potomaka, E, L i Tr. Javlja se neobična osjetljivost na normalne razine C3 u plazmi s intravaskulnom hemolizom i smanjenim stvaranjem L i Tr u koštanoj srži. Defekt je u nedostatku glukozil–fosfatidil–inozitolskog sidra za membranske bjelančevine, što je posljedica otklona u PIG–A genu, koji se nalazi na X kromosomu. Urinarno gubljenje Hb zna dovesti do sideropenije. Bolesnici su neobično skloni venskim i arterijskim trombozama, uključujući Budd– Chiarijev sindrom. Trombi su često fatalni. Neki PNH bolesnici razviju aplastičnu anemiju, a opisani su i suprotni slučajevi.

Krize se potiču infekcijom, primanjem Fe, cijepljenjem pa i menstruacijom. Uz abdominalne i lumbalne bolove te znake teške anemije sa splenomegalijom često se javlja masivna hemoglobinurija.

Dijagnoza

Na PNH se može posumnjati u bolesnika s tipičnim simptomima anemije (nejasna normocitna anemija s intravaskularnom hemolizom), posebno uz leukopeniju i trombocitopeniju. U tom slučaju se prvo izvodi test slatke vode, koji je jednostavan i osjetljiv, a temelji se na poticanju hemolize ovisne o C3 u izotonoj otopini niske ionske jakosti. Ova je pretraga međutim nespecifična pa pozitivan rezultat treba potvrditi dopunskim analizama. Najosjetljivija i najspecifičnija pretraga je protočna citometrija, koja otkriva izočnost specifičnih proteina u membranama E i L. Alternativu predstavlja test kisele hemolize (Hamov test), koja se javlja ako se krv zakiseli pomoću HCl, inkubira 1 h i potom centrifugira. Analiza koštane srži radi isključivanja drugih bolesti otkriva tek hipoplaziju. U krizama je česta masivna hemoglobinurija, a mokraća zna sadržavati hemosiderin.

Liječenje

Terapija je simptomatska. Empirijsko davanje kortikosteroida (prednizon 20– 40 mg PO 1×/dan) kontrolira simptome i stabilizira vrijednosti E u >50% bolesnika. Transfuzije E se u pravilu daju samo u krizama, a plazmu i C3 treba izbjegavati. Ispiranje E fiziološkom otopinom prije transfundiranja više se ne smatra potrebnim. Za tromboze je indiciran heparin, ali potiče hemolizu, što nalaže opreznu primjenu. Ponekad je neophodno PO nadoknađivati Fe. Takvim se mjerama većina bolesnika uspješno kontrolira godinama pa i desetljećima. U malom broju slučajeva bila je korisna alogena transplantacija matičnih stanica.