Respiratorna alkaloza

Respiratorna alkaloza predstavlja primarno sniženje PCO2 uz ili bez kompenzacijskog sniženja HCO3–; pH je povišen ili gotovo normalan. Uzroci leže u povećanoj frekvenciji ili dubini disanja (hiperventilacija). Stanje može biti akutno ili kronično; kronični oblik nema simptoma, dok akutni uzrokuje omaglicu, smetenost, parestezije, grčeve i sinkopu. Nalazi se hiperpneja ili tahipneja uz karpopedalne spazme. Kliničku dijagnozu potvrđuje plinska analiza krvi i nalazi serumskih elektrolita. Liječenje je uzročno.

Etiologija i patofiziologija

Respiratorna alkaloza je odraz primarnog sniženja PCO2 (hipokapnija) zbog hiperventilacije, većinom u odgovoru na hipoksiju, metaboličku acidozu i povećane metaboličke zahtjeve (npr. vrućica) pa se nalazi uz mnoga ozbiljna stanja. Osim toga, bolovi, tjeskoba i neki poremećaji CNS–a povećavaju broj i dubinu respiracija bez fiziološke podloge.

Alkaloza može biti akutna ili kronična, a razlika je u stupnju metaboličke kompenzacije; suvišak HCO3 se neutralizira vanstaničnim H+ u par min, no temeljita kompenzacija se javlja kroz 2–3 dana, kako bubrezi smanjuju izlučivanje H+.

Pseudorespiratorna alkaloza je stanje niskog PCO2 i visokog pH u arterijskoj krvi bolesnika s teškom metaboličkom acidozom zbog sistemske hipoperfuzije (npr. kardiogeni šok, pri kardiopulmonalnoj reanimaciji); javlja se kad mehanička ventilacija (nerijetko hiperventilacija) eliminira nagomilani CO2 iz alveola. Visoka koncentracija CO2 u alveolama pri plinskoj analizi arterijske krvi stvara dojam respiratorne alkaloze, ali sistemska hipoperfuzija i stanična ishemija uzrokuju staničnu, a kasnije i krvnu acidozu. Dijagnozu potvrđuje dokaz velike arteriovenske razlike u PCO2 i pH te visoke razine laktata, a liječenje se sastoji iz popravljanja hemodinamike.

Klinička slika

Klinička slika ovisi o stupnju i o brzini snižavanja PCO2. Akutna respiratorna alkaloza dovodi do omaglica, smetenosti, perifernih i cirkumoralnih parestezija, grčeva i sinkope, a posljedica su promjena u protoku i pH mozga. Često su jedini simptomi tahipneja ili hiperpneja, u težim se slučajevima javljaju karpopedalni spazmi. Kronična respiratorna alkaloza je mahom asimptomatska.

Dijagnoza i liječenje

Prepoznavanje respiratorne alkaloze i primjerene bubrežne kompenzacije opisano je na str. 1266, a počiva na plinskoj analizi krvi i nalazu serumskih elektrolita. Mogu se naći i blaga hipofosfatemija i hipokalijemija zbog pomaka u stanice, kao i sniženje Ca ++zbog povećanog vezanja Ca o bjelančevine.

Većinu uzroka otkrivaju dobra anamneza i fizikalni pregled. Budući da hipoksija ne mora pratiti plućnu emboliju (str. 412), kod bolesnika koji hiperventilira treba isključiti to stanje prije nego se uzrok pripiše anksioznosti. Hipoksija i povećana alveolo– arterijska razlika O2, tj. udahnuti PO2 – (arterijski PO2 + 5/4 arterijskog PCO2) navode na traženje prikrivenog uzroka.

Liječenje se usmjerava na osnovni otklon. Respiratorna alkaloza ne ugrožava život pa intervencije radi povišenja pH nisu opravdane. Često se povećava inhalacijska koncentracija CO2 ponovnim udisanjem izdahnutog zraka (npr. pomoću papirnate vrećice), što može biti opasno u nekih osoba s bolestima CNS–a gdje je pH likvora ionako snižen.