Sustav komplementa

Sustav komplementa je enzimska kaskada koja pomaže u obrani od infekcije.

Ovaj sustav povezuje prirođenu i stečenu imunost stimulacijom imunološke memorije i TH2 odgovora, lizom stranih stanica, uklanjanjem imunoloških kompleksa te apoptotičnih stanica. Komponente komplementa imaju mnoge biološke funkcije (npr. stimulacija kemotaksije, poticanje degranulacije mastocita neovisne o IgE.). Mnoge komponente komplementa su enzimi koji postoje u serumu kao neaktivni prekursori (zimogeni); ostali su smješteni na staničnim površinama. Postoje 3 puta aktivacije komplementa: klasični, preko lektina koji veže manozu i alternativni (vidi SL. 163–2).

Sl. 163–2. Aktivacija komplementa.

Sl. 163–2. Aktivacija komplementa.

Komponente klasičnog puta su obilježene velikim slovom C i brojem (npr. C1, C3) redoslijedom kojim su otkrivene. Komponente alternativnog puta su obilježene slovima (faktor D) ili imaju vlastita imena (npr. properdin).

Aktivacija klasičnog puta ovisna o protutijelu, javlja se kad polianioni (npr. heparin, protamin,

DNK i RNK iz apoptotične stanice), gram–negativne bakterije ili vezani C–reaktivni protein ulaze u reakcije direktno s C1. Ovaj put regulira C1 inhibitor (C1–INH).

Aktivacijski put preko lektina koji veže manozu (engl. mannose–binding lectin = MBL) je neovisan o protutijelima; javlja se kad se MBL, serumski protein veže za manoznu skupinu bakterijske stijenke. Ovaj aktivacijski put je strukturno i funkcionalno sličan klasičnom putu.

Aktivacija alternativnog puta zbiva se kad komponente stanične površine mikroba (npr. stijenke kvasca, lipopolisaharidi [endotoksin] staničnih zidova bakterija) ili Ig (npr. nefritički faktor, agregati IgA) cijepaju malu količinu C3 komponente. Ovaj put regulira properdin, faktor H i faktor koji ubrzava raspad.

Tri aktivacijska puta se na koncu stapaju u jedan zajednički put kad C3 konvertaza cijepa C3 komponentu na C3a i C3b (vidi SL. 163–2). Cijepanje C3 komponente može dovesti do stvaranja kompleksa koji napada membranu (engl. membrane attack complex = MAC), citotoksične komponente sustava komplementa. MAC dovodi do lize stranih stanica.

Biološka aktivnost: Komponente komplementa imaju druge imunosne funkcije koje su posredovane receptorima komplemenata (engl. complement receptors = CR) koji se nalaze na različitim stanicama.

CR1 (CD35) pospješuje fagocitozu i pomaže u uklanjanju imunih kompleksa. CR2 (CD21) regulira proizvodnju protutijela iz B–limfocita te je ujedno i receptor za Epstein–Barrov virus. Receptori CR3 (CD11b/CD18), CR4 (CD11c/ CD18) i C1q sudjeluju u fagocitozi.

C3a, C5a i C4a (slabije) imaju anafilatoksičnu aktivnost. Dovode do degranulacije mastocita, što vodi povećanoj propusnosti krvnih žila i kontrakciji glatke muskulature. C5a regulira aktivnosti monocita i neutrofila, dovodi do pojačane adherentnosti stanica, regulira degranulaciju i otpuštanje intracelularnih enzima iz granulocita, proizvodnju toksičnih metabolita kisika te ostale metaboličke aktivnosti stanice.

Fragmenti C3 komponente sudjeluju u regulaciji proizvodnje protutijela iz B–limfocita. Razvoj hereditarnog (nasljednog) angioedema, prouzročenog manjkom C1–INH, može posredovati tvar slična kininu. Bb fragment faktora B povećava širenje i adherenciju makrofaga.