Miješana bolest vezivnog tkiva

To je rijedak sindrom, obilježen kliničkim značajkama SLE, sklerodermije, polimiozitisa ili dermatomiozitisa i RA te visokim titrovima cirkulirajućih antinuklearnih protutijela na ribonukleoproteinski (RNP) antigen. Često je oticanje ruku, Raynaudov fenomen, poliartralgija, miozitis, hipomotilitet jednjaka i disfunkcija pluća. Dijagnoza se postavlja na osnovi kombinacije kliničkih znakova, protutijela na RNP te izočnosti protutijela specifičnih za druge autoimune bolesti. Liječenje naliči onom za SLE; kod srednje teških i teških oblika daju se kortikosteroidi.

Miješana bolest vezivnog tkiva (MCTD) se javlja diljem svijeta, u svih rasa, s vršnom incidencijom u 2. i 3. desetljeću. Uzrok je nepoznat. U nekih bolesnika dolazi do razvoja klasične sistemske skleroze ili SLE.

Klinička slika

Raynaudov fenomen zna godinama prethoditi drugim simptomima. Prve manifestacije često naliče ranom SLE, sklerodermiji, dermatomiozitisu ili polimiozitisu, odnosno RA. Bez obzira na početne simptome, ograničena se bolest širi i napreduje, a klinička se slika s vremenom mijenja.

Obično se javlja otok šaka, koji dovodi do deformacije prstiju nalik kobasicama. Po koži se vide osipi slični SLE ili dermatomiozitisu, no kožne promjene u smislu sklerodermije s ishemijskim nekrozama i ulceracijama su rijetke. Skoro svi bolesnici imaju poliartralgije, a 75% i jasni artritis. Artritis većinom ne uzrokuje deformacije, ali se nalaze erozije i deformiteti slični RA. Česta je slabost proksimalne muskulature, uz bolnost ili bez nje. Bubrežno se oštećenje javlja u oko 10% bolesnika; iako je većinom blago, no ponekad povećava pobol i smrtnost. Senzorna neuropatija trigeminusa prati MCTD češće nego druge kolagenoze.

Dijagnoza

Na MCTD treba posumnjati kad se preklapaju simptomi SLE, sklerodermije, polimiozitisa i RA. U tom slučaju treba odrediti antinuklearna protutijela (ANA), protutijela na ekstraktabilni nuklearni antigen (ENA) i RNP antigen. Ako su nalazi kompatibilni s MCTD (npr. vrlo visok titar RNP potutijela), treba odrediti razine γ globulina, serumskog komplementa, RF, anti Jo–1 (anti histidil t– RNA sintetaza) i protutijela na Smith (Sm) komponentu ENA otpornu na ribonukleazu, kao i na dvouzvojnu DNK, kako bi se isključila druga, slična stanja. Daljnja obrada ovisi o simptomima; znaci miozitisa, bubrežnog ili plućnog oštećenja navode na provjere u tom smislu (npr. CK, MR, elektromiografija ili biopsija mišića za dokazivanje miozitisa).

Skoro svi bolesnici imaju visoke titrove (često >1:1000) fluorescentnih, točkastih ANA. ENA protutijela su obično nazočna u još višim titrovima (>1:100.000). Nalaze se i RNP protutijela, dok su anti–Sm izočna. Često je pozitivan RF, nerijetko u visokom titru, a ubrzana je i SE.

Prognoza i liječenje

Desetogodišnje preživljavanje iznosi 80%, ali prognoza bitno ovisi o vodećim manifestacijama. Uzroci smrti su plućna hipertenzija, uremija, IM, perforacije kolona, diseminirane infekcije i moždano krvarenje. Neki bolesnici ulaze u trajne, višegodišnje remisije bez terapije.

Opće mjere i početna farmakoterapija odgovaraju onima za SLE. Većina bolesnika povoljno odgovara na kortikosteroide, osobito ako se počnu rano uzimati. Blage oblike nerijetko kontroliraju salicilati, drugi NSAR, antimalarici, a ponekad i niskodozirani kortikosteroidi. Teži oblici s oštećenjem vitalnih organa zahtijevaju više doze steroida (npr. prednison 1 mg/kg/1x dnevno) ili imunosupresive. Elementi sistemske skleroze ili miozitisa liječe se kao te bolesti.